Zalety rozwodu bez orzekania o winie
- szybkość postępowania – brak konieczności badania przyczyn rozpadu małżeństwa eliminuje potrzebę przeprowadzania obszernego postępowania dowodowego, jak przesłuchiwanie świadków czy analiza dokumentów. Taki rozwód może zostać orzeczony nawet na pierwszej rozprawie, a cały proces jak wskazuje praktyka często trwa mniej niż pół roku;
- mniejszy stres emocjonalny – pozwala na zakończenie małżeństwa w sposób mniej konfliktowy. Bowiem zmniejsza obciążenie emocjonalne dla stron i ich dzieci, co jest szczególnie istotne w przypadku konieczności dalszej współpracy w wychowywaniu potomstwa;
- niższe koszty postępowania – krótszy czas trwania postępowania przekłada się na niższe koszty sądowe i zastępstwa procesowego. Opłata sądowa za pozew rozwodowy wynosi 600 zł, natomiast brak konieczności angażowania świadków czy ekspertów obniża dodatkowe koszty;
- ułatwienie współpracy byłych małżonków po rozwodzie – sprzyja utrzymaniu poprawnych relacji między byłymi małżonkami, co jest kluczowe w przypadku wspólnego wychowywania dzieci lub zarządzania wspólnym majątkiem. Brak formalnego przypisania winy pozwala uniknąć eskalacji konfliktów, co jest szczególnie ważne w kwestiach takich jak ustalenie kontaktów z dziećmi czy podział majątku.
Wady rozwodu bez orzekania o winie
Z drugiej strony, w przypadku rozwiązania małżeństwa w ten sposób można zauważyć pewne wady, a to w szczególności:
- konieczność zgody obu stron – zgodnie z art. 57 § 2 krio, rozwód bez orzekania o winie jest możliwy tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie wyrażą na to zgodę. Jeżeli jedna ze stron sprzeciwi się, sąd jest zmuszony ustalić winę, co zmienia charakter postępowania na bardziej konfliktowy i czasochłonny. To ograniczenie może być problematyczne w sytuacjach, gdy jedna ze stron nie chce współpracować;
- brak emocjonalnego zamknięcia sprawy – dla niektórych osób ustalenie winy jest ważne z perspektywy emocjonalnej, ponieważ pozwala na formalne uznanie odpowiedzialności jednej ze stron za rozpad małżeństwa. Rozwód bez orzekania o winie może pozostawiać poczucie niesprawiedliwości, szczególnie jeśli jedna ze stron czuje się pokrzywdzona. Brak takiego rozstrzygnięcia może utrudniać proces pogodzenia się z zakończeniem małżeństwa.
- ograniczenia w kwestii alimentów na rzecz byłego małżonka – w myślart. 60 § 1 krio, w przypadku rozwodu bez orzekania o winie, alimenty na byłego małżonka są możliwe tylko w stanie niedostatku. W przeciwieństwie do rozwodu z orzekaniem o winie, gdzie małżonek niewinny rozkładu małżeństwa może żądać alimentów w przypadku pogorszenia sytuacji materialnej, rozwód bez orzekania o winie ogranicza te możliwości, co może być niekorzystne dla strony o słabszej pozycji finansowej;
- potencjalny brak sprawiedliwości – w sytuacjach, gdy jedna ze stron wyraźnie ponosi odpowiedzialność za rozpad małżeństwa (np. z powodu zdrady lub przemocy), brak orzekania o winie może być postrzegany jako niesprawiedliwy.
Zestawienie porównawcze
| Aspekt | Rozwód bez orzekania o winie | Rozwód z orzekaniem o winie |
| Czas trwania postępowania | W praktyce 1-2 rozprawy | Może trwać kilka lat, w zależności od sporów |
| Koszty | Niższe, opłata sądowa – 600 zł + mniejsze koszty sądowe oraz zastępstwa procesowego | Wyższe, z uwagi na konieczność przeprowadzenia dowodów i wezwania świadków |
| Stres emocjonalny | Mniejszy, brak wzajemnych oskarżeń | Większy, konieczność udowodnienia winy |
| Wymóg zgody | Wymagana zgoda obu stron | Nie wymaga zgody, sąd ustala winę |
| Alimenty na rzecz byłego małżonka | Możliwe tylko w niedostatku (art. 60 § 1 krio) | Możliwe w przypadku pogorszenia sytuacji materialnej niewinnego małżonka |
| Wpływ na relacje | Ułatwia utrzymanie poprawnych relacji | Może prowadzić do eskalacji konfliktów |
Orzecznictwo
Sąd Najwyższy odgrywa kluczową rolę w interpretacji przepisów dotyczących rozwodów, w tym również rozwodów bez orzekania o winie. Poniżej przedstawiono kluczowe aspekty orzecznictwa w tym zakresie:
- zasada wzajemnej zgody – zgodnie z art. 57 § 2 krio, sąd może zaniechać orzekania o winie tylko na zgodne żądanie małżonków. Sąd Najwyższy podkreśla, że zgoda ta musi być wyraźna i jednoznaczna. Bowiem: ,,skoro strony zgodnie nie zażądają zaniechania orzekania o winie (por. art. 57 § 2 k.r.o.), to Sąd prawidłowo postępuje wskazując, która ze stron taką winę ponosi” (zob. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2000 r., III CKN 652/98, LEX nr 1218556);
- trwały i zupełny rozkład pożycia – zasadniczą przesłanką orzeczenia rozwodu jest istnienie powstałego z ważnych powodów zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżonków. Dlatego też w każdej sprawie o rozwód sąd obowiązany jest przede wszystkim wyjaśnić, czy rozkład istotnie nastąpił (por. Uchwała Sądu Najwyższego cała izba SN – Izba Cywilna z dnia 28 maja 1955 r. I CO 5/55, LEX nr 117989).
- alimenty w kontekście braku winy – SN definiując niedostatek wskazuje, że ,,niedostatek występuje wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb. Potrzeby te to potrzeby tak materialne jak i niematerialne, przy czym potrzeby każdego człowieka kształtują się inaczej. Obydwa te rodzaje potrzeb są ze sobą sprzężone i tylko ich łączne zaspokojenie zapewnia godziwą egzystencję” (vide: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2021 r. II USKP 89/21, LEX nr 3352074).
Ciekawostka: W analizie wyników badania rozwodów zwraca uwagę zdecydowana dominacja rozstrzygnięć wskazujących, że winę rozkładu pożycia ponoszą mężowie. Wina ta (wyłączna albo powiązana z zawinieniem żony) została w 89% przypisana mężczyznom. W odniesieniu do kobiet odsetek ten wyniósł 46%. Dane te są (w zakresie tendencji) zbieżne z informacjami demograficznymi zawartymi w Roczniku Demograficznym GUS (zob. Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, dr Maciej Domański, orzekanie o winie rozkładu pożycia w wyroku rozwodowym. Raport z badania pilotażowego, Warszawa 2017).
Praktyczne aspekty postępowania
W celu uzyskania rozwodu bez orzekania o winie, należy złożyć pozew do sądu okręgowego, w którym wskazuje się zgodę obu stron na brak orzekania o winie. Pozew powinien zawierać odpis aktu małżeństwa oraz inne dokumenty, takie jak zaświadczenia o dochodach w przypadku alimentów. W tym przypadku sąd bada jedynie, czy nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, co obejmuje brak więzi emocjonalnych, fizycznych i gospodarczych.
W przypadku dzieci sąd rozstrzyga również kwestie władzy rodzicielskiej, miejsca zamieszkania dzieci, kontaktów z rodzicami oraz alimentów. Rozwód bez orzekania o winie nie zwalnia z tychże obowiązków, ale proces jest zwykle mniej konfliktowy, co ułatwia osiągnięcie porozumienia.
Podsumowanie
Rozwód bez orzekania o winie jest optymalną formą na zakończenie związku małżeńskiego w sposób szybki, mniej stresujący i bardziej ekonomiczny. Jego główne zalety to skrócony czas postępowania, mniejsze obciążenie emocjonalne i możliwość utrzymania poprawnych relacji po rozwodzie. Jednakże konieczność zgody obu stron oraz ograniczenia w dochodzeniu alimentów mogą stanowić istotne wady. Orzecznictwo potwierdza, że rozwód bez orzekania o winie jest zgodny z prawem i możliwy, gdy obie strony wyrażą na to zgodę, a sąd potwierdzi trwały i zupełny rozkład pożycia. Dla par, które są w stanie osiągnąć porozumienie, jest to preferowana forma rozwodu, szczególnie w kontekście wspólnego wychowywania dzieci lub zarządzania majątkiem. W przypadku chęci skorzystania z profesjonalnej porady zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.