Należy bowiem pamiętać, iż tajemnica komunikowania się i związane z nią prawo do prywatności pozostaje pod ochroną prawa, wobec czego nagrywanie rozmów może rodzić odpowiedzialność zarówno karną, jak i cywilną. Dlatego też, aby w pełni legalnie korzystać z możliwości nagrywania rozmów, warto zapoznać się z kilkoma regulacjami prawnymi. Od ogólnej zasady dopuszczalności rejestrowania rozmów istnieje bowiem kilka wyjątków. Te ostatnie powiązane są ściśle z charakterem rozmowy, okolicznościami jej przeprowadzenia, osobą nagrywającego i celu, w jakim zamierza się wykorzystać zapis nagrania.
Kiedy nagrywanie rozmów jest legalne?
Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie należy uwzględnić dwie możliwości, związane z rejestrowaniem rozmowy.
Pierwsza dotyczy rejestracji rozmów, w których osoba nagrywająca rozmowę, jest jednocześnie jej uczestnikiem. Nagranie rozmowy prywatnej przez obywatela, w celach osobistych, nie jest zakazane przez prawo polskie, a zatem jest dozwolone. Obowiązujące przepisy nie nakładają obowiązku informowania rozmówcy o fakcie nagrywania. Niemniej powyższe twierdzenia nie świadczą jeszcze o tym, że osoba nagrywająca może czuć się całkowicie bezpiecznie i bezkarnie, albowiem w niektórych sytuacjach nagrywanie rozmów może być postrzegane jako naruszenie dóbr osobistych. Pamiętać także należy, iż nagrywanie rozmów bez wiedzy rozmówcy, jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego oraz z dobrymi obyczajami.
Druga dotyczy, zaś sytuacji korzystania z urządzeń podsłuchowych, a tym samym zastosowanie znajdzie zawsze w sytuacji kiedy – podsłuchuje i nagrywa osoba, która nie jest uczestnikiem rozmowy. Mowa wówczas o podsłuchu, którego stosowanie, zgodnie z przepisami prawa karnego, stanowi przestępstwo i podlega karze.
Odpowiedzialność na gruncie prawa karnego
Zgodnie z art. 267 § 3 k.k. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 podlega ten kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem.
W kontekście omawianej problematyki, w/w przepis przewiduje odpowiedzialność karną za zachowania mające na celu pozyskanie wiadomości poufnych w sposób nieuprawniony. Karze podlegać może osoba, która bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego nieprzeznaczonej, zakładając lub posługując się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo innym urządzeniem lub oprogramowaniem (nie chodzi tu sensu stricto tylko o urządzenia podsłuchowe, ale o każde, które pozwala na pozyskanie lub utrwalenie informacji – może to być smartfon, kamera, aparat fotograficzny, dyktafon, a także aplikacja pozwalająca na dostęp do danych zgromadzonych na cudzym nośniku danych). Pomimo, iż Kodeks karny sam z siebie nie definiuje pojęcia informacji poufnej, niemniej na gruncie omawianego przestępstwa, informacje takie stanowić będą wszelkie dane, których posiadacz nie chce ujawniać, jak również powziął środki mające na celu zachowanie ich poufności.
Na mocy art. 267 § 5 k.k. ściganie przestępstwa nielegalnego uzyskania informacji następuje na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że organy ścigania nie podejmą żadnych czynności, dopóki nie uzyskają od pokrzywdzonego wniosku zawierającego żądanie ścigania sprawcy. Po złożeniu wniosku postępowanie prowadzone jest dalej przez organy ścigania. Rola pokrzywdzonego ogranicza się zatem jedynie do zainicjowania samego postępowania.
Odpowiedzialność na gruncie prawa cywilnego
Co do zasady, nagrywanie rozmów bez zgody rozmówcy jest legalne, jednakże może wywołać konsekwencje na gruncie przepisów prawa cywilnego. Zauważyć także należy, iż tematyka rejestrowania rozmów nie została na gruncie prawa cywilnego, tak jednoznacznie uregulowana, jak w prawie karnym. A to z kolei powoduje, iż przepisy prawa cywilnego winny być każdorazowo interpretowane, w odniesieniu do danego stanu faktycznego. Zasadniczo jednak sprowadza się to do odpowiedzi, czy nagrywanie rozmów narusza dobra osobiste rozmówcy, które chronione są przez przepisy prawa cywilnego. „Głos, podobnie jak np. wizerunek, jest dobrem obejmującym określony element tożsamości fizycznej człowieka i jednocześnie zindywidualizowanym z uwagi na niemal niepowtarzalną barwę i skalę. Jako taki podlega samodzielnej ochronie.” (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 marca 2023 r., II CSKP 659/22). A zatem nagranie rozmowy, bez zgody rozmówcy może rodzić konsekwencje, w postaci odpowiedzialności cywilnej – naruszenie dobra osobistego, a tym samym może wiązać się z żądaniem zapłaty zadośćuczynienia lub odszkodowania.
Nagrywanie rozmów bez zgody, a RODO
Rozważając kwestie nagrywania rozmów bez zgody rozmówcy, nie należy zapominać o przepisach dotyczących ochrony danych osobowych. Zgodnie z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych osobowych (RODO) oraz ustawą o ochronie danych osobowych, przetwarzanie danych osobowych zawartych w nagrywanych rozmowach, podlega określonym zasadom oraz wymogom. Wśród wymagań znajduje się: zapewnienie przez osoby nagrywające rozmowy zgodności z przepisami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych, poprzez uzyskanie zgody na nagrywanie od każdego z uczestników, przechowywanie i przetwarzanie zgodnie z zasadami RODO (odpowiedni poziom ochrony danych, stosowanie zabezpieczeń technicznych i organizacyjnych). Naruszenie przepisów może wiązać się z konsekwencjami w postaci kar finansowych, nakładanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Niemniej pamiętać należy, iż zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych rejestrowanie rozmów dotyka głównie podmioty prowadzące działalność gospodarczą. W takich przypadkach, na osobie nagrywającej spoczywa szereg obowiązków, w tym poinformowanie rozmówców o nagrywaniu oraz o tym, kto jest administratorem danych. Konieczne jest także uzyskanie zgody na przetwarzanie danych osobowych. Naruszenie tych przepisów może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym wysokich kar finansowych, sięgających nawet 4% rocznych przychodów firmy.
Zgodnie z przywołanymi przepisami zapis prywatnej rozmowy nie stanowi przetwarzania danych osobowych. A zatem RODO nie dotyczy sytuacji, w których nagrywanie odbywa się w kontekście prywatnym, a osoby nagrywane nie mają związku z działalnością gospodarczą.
Nagranie rozmowy jako dowód w postępowaniu sądowym
Sąd w postępowaniu cywilnym związany jest zasadą swobodnej oceny dowodów, co oznacza, że Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego (art. 233§ 1 k.p.c.).
Problematykę dowodów z nagrania porusza art. 308 k.p.c., który stanowi, że dowody z innych dokumentów niż wymienione w art. 243¹, w szczególności zawierające zapis obrazu, dźwięku, albo obrazu i dźwięku, sąd przeprowadza, stosując odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie z dokumentów. Z powyższego przepisu wynika, że nagranie głosowe lub zawierające zarówno obraz, jak i dźwięk, stanowi pełnoprawny środek dowodowy. Niemniej zarówno z doktryny, jak i orzecznictwa sądowego wynika, iż przy ocenie możliwości wykorzystania danego nagrania jako dowodu, znaczenie ma sposób jego pozyskania, a w szczególności to, czy pozyskany został legalnie – za zgodą i wiedzą nagrywanych rozmówców.
W postępowaniach rozwodowych wzajemne nagrania często stanowią podstawę odtworzenia relacji małżonków. W innych postępowaniach cywilnych praktyka nie jest tak jednolita, jednak w ostatnim czasie coraz więcej Sądów takie dowody dopuszcza. Nagrania są jednak poddawane szerokiej analizie. Należy bowiem założyć, że przedstawione Sądowi nagranie może stanowić jedynie wycinek dłuższej rozmowy, zaś jej nieujawniona część mogłaby w sposób oczywisty zmienić jego wartość dowodową. Jak również, nie można wykluczyć, że dostarczone przez stronę nagranie zostało tak zmontowane, aby uwypuklić treść sprzyjającą stronie, która zgłosiła przedmiotowy wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z nagranej rozmowy. Należy przy pamiętać, iż brak jest regulacji prawnej odnoszącej się do dopuszczalności dowodów z potajemnych nagrań. To z kolei powoduje, iż brak też przepisu, nakazującemu Sądowi automatycznie zdyskwalifikowanie takiego wniosku dowodowego. Tym samym skoro nie jest to zakazane, to dowód taki jest dopuszczalny. Pozostaje natomiast kwestia wcześniejszej oceny wiarygodności i autentyczności takiego nagrania, dokonywana przez Sąd. Z całą pewnością nagranie rozmowy, bez zgody rozmówcy, może stanowić dowód istotny, w konkretnym postępowaniu sądowym. Dlatego też zrozumiałe jest, iż strony często sięgają po taki środek dowodowy.
W postępowaniu karnym z kolei, dopuszczenie takiego dowodu jest możliwe w przypadku, gdy osoba nagrywana wyrazi na to zgodę, a w przypadku braku takiej zgody, istotnym jest czy nagrywający uczestniczył w nagranej rozmowie. Jeśli nagrywający nie uczestniczy w nagranej rozmowie, wyłączenie bezprawności pozyskania informacji w ten sposób jest możliwe jedynie wtedy, gdy interes, którego ochronie ma służyć naruszenie tajemnicy komunikowania się, jest odpowiednio ważny. W sytuacji, gdy nagrywający uczestniczy w rozmowie, co do zasady takie nagranie może być wykorzystane w procesie, a rolą sądu orzekającego jest ocena jaką wartość dowodową przedstawia takie nagranie.
A zatem Sąd w postępowaniu karnym, dowód z nagrania także poddaje wnikliwej weryfikacji, tak jak w procedurze cywilnej, bierze pod uwagę okoliczności jego powstania, jego treść, a także oceni czy fakt będący przedmiotem dowodzenia, można potwierdzić także innymi okolicznościami występującymi w sprawie.
Podsumowanie
Nagrywanie rozmów bez zgody może rodzić doniosłe konsekwencje prawne. Zatem, zanim skorzystamy z dobrodziejstw nowinek technologicznych należy gruntownie przemyśleć, czy takie działanie będzie legalne i etyczne. W przypadku wątpliwości, rozsądniejszym wydaje się być zrezygnowanie z nagrywania lub uzyskanie wyraźnej zgody wszystkich osób uczestniczących w rozmowie. Z całą pewnością konsultacja z prawnikiem może okazać się pomocna w podejmowaniu decyzji o nagrywaniu rozmów i może okazać się niezbędna celem uniknięcia problemów prawnych.